Waarom burn-out zelden komt van te veel werk

En wat er wél achter zit - plus een tool om het zelf te onderzoeken

"No pain, no gain."

We zijn ermee grootgebracht. De overtuiging dat presteren per definitie iets kost. Dat stress bij succes hoort. Dat wie klaagt over de sfeer, gewoon niet hard genoeg wil werken of niet 'tough' genoeg is.

Het is een hardnekkige gedachte. En ze richt stille schade aan.

Want als we burn-out alleen zien als een werkdrukprobleem - te veel taken, te weinig tijd - dan zoeken we de oplossing op de verkeerde plek. Minder vergaderingen plannen. Beter prioriteren. Een week vrij nemen. En drie weken later staat alles weer op z'n kop.

Wat ik in mijn coachingpraktijk steeds opnieuw zie: de vrouwen die bij mij komen, zijn zelden opgebrand van de hoeveelheid werk. Ze zijn opgebrand van werk in de verkeerde sfeer. Dag na dag. Jaar na jaar. Zonder het hardop te benoemen, want dat dóe je gewoon niet.

De matrix: een eerlijk beeld van je werkweek

Er is een tool die ik gebruik met de leiders die ik begeleid. Een simpele matrix met twee assen.

De horizontale as loopt van lage impact op resultaat naar hoge impact op resultaat. De verticale as van geeft energie naar kost energie. Je zet je belangrijkste activiteiten in de matrix - de grootte van de cirkel geeft aan hoeveel tijd je er wekelijks in stopt.

Het ideale kwadrant is rechts bovenaan: hoge impact, geeft energie. Waar de meeste mensen wakker van schrikken, is hoeveel tijd er zit in het kwadrant linksonder - laag in impact, hoog in energieverlies.

Voor de meeste ervaren leiders is dit geen verrassing. Ze weten ook welke vergaderingen zinloos zijn. Stephen Covey beschreef dit principe al decennia geleden in zijn Time Matrix. Op dit niveau hebben de meesten van ons daar al aan gesleuteld.

Maar er is een laag dieper die we minder gemakkelijk benoemen.

De vraag die alles verandert

Naast elke activiteit in de matrix stel ik één aanvullende vraag: in welke sfeer vond dit plaats?

Want wat vrouwen van mijn generatie écht leegtrekt, is zelden de activiteit op zich. Het is de sfeer waarin die plaatsvindt.

Een paar voorbeelden die ik herken - bij mezelf, en bij de vrouwen die ik begeleid:

De vergadering in een vijandige, onwillige sfeer. Waarin mensen hun eigen straatje zo snel mogelijk schoonvegen. Waar niemand echt luistert, en iedereen al heeft besloten voordat je iets zegt.

De cultuur van schuld en schaamte rondom fouten. Waarin je een fout liever onder het tapijt veegt dan er openlijk van te leren. Waarin kwetsbaarheid wordt gezien als zwakte.

De organisatie die zegt flexibel te zijn - maar het niet is. Die begrip toont tot het moment dat jouw kind ziek is, of jij een grens stelt. Die flexibiliteit blijkt dan ineens alleen te gelden in de ene richting.

De resultaatgerichtheid die over mensen heen walst. Waarin het resultaat heilig is en de mens een middel. Waarin je aan het einde van de dag op bent, maar de avond nog moet beginnen.

Het gevoel jezelf weg te moeten stoppen. Om mee te kunnen komen. Om erbij te horen. Om niet op te vallen.

Dat kost energie op een manier die moeilijk te omschrijven is. Niet omdat de activiteit zelf zwaar is. Maar omdat je jezelf constant moet aanpassen om erin te passen. Omdat je jezelf klein houdt om de ruimte niet in te nemen die eigenlijk van jou is.

Dáár loop je op leeg. Niet aan de hoeveelheid werk. Aan de mismatch met wie je bent.

Wat de wetenschap zegt

Dit is niet alleen een gevoel, het is onderbouwd. Chronische stress, en met name de stress die voortkomt uit een gebrek aan veiligheid en autonomie, verkleint de prefrontale cortex. Dat is het deel van het brein dat verantwoordelijk is voor strategisch denken, complexe beslissingen en creatief probleemoplossen.

Met andere woorden: een omgeving die je klein houdt, maakt je ook minder goed in het werk waarvoor je aangesteld bent. De sfeer bepaalt mede de kwaliteit van je denken.

Psychologische veiligheid - de ruimte om jezelf te zijn, fouten te maken en ervan te leren - is niet een nice-to-have voor gevoelige types. Het is een fundament voor prestatie. Voor iedereen. Maar voor vrouwen in leiderschapsposities, die vaak al navigeren in omgevingen die niet voor hen zijn ontworpen, weegt het extra zwaar.

Een opdracht voor deze week

Pak de matrix erbij. Zet je activiteiten van de afgelopen week erin. En voeg bij elke activiteit twee vragen toe:

1. In welk kwadrant valt dit? (Energie × Resultaat)
2. In welke sfeer vond dit plaats? Voelde ik me vrij en veilig? Konden we fouten bespreekbaar maken en ervan leren - of lag er een sfeer van schuld en schaamte over de ruimte?

Wees eerlijk. Niet als zelfkritiek, maar als onderzoek. Zonder oordeel.

Wat je ziet, verrast je misschien. Niet omdat de taken zo zwaar zijn. Maar omdat de context - de sfeer, de cultuur, de ruimte die er wel of niet is - zoveel meer bepaalt dan we doorgaans toegeven.

Tot slot

Ambitie en welzijn hoeven niet te botsen. Ik geloof daar oprecht in. Maar dan moeten we ophouden met de mythe dat presteren per definitie pijn doet. En beginnen met eerlijk kijken naar de omgevingen waarin we werken - en wat die met ons doen.

In een volgende post voeg ik de privé-laag toe aan de matrix. Want voor de meeste vrouwen in leiderschap is werk en privé geen gescheiden wereld. Het is één energiebudget.

Anna Damsma is executive coach voor 40+ vrouwen in leiderschap. Ze begeleidt leiders in 1-op-1 trajecten, geeft trainingen in mentale fitheid en spreekt over ambitie, welzijn & gezondheid en authentiek leiderschap. Meer informatie: annadamsma.com